Zanim Janusz Gajos zdobył popularność jako Janek Kos w serialu „Czterej pancerni i pies”, trzy razy bez powodzenia próbował dostać się do łódzkiej szkoły filmowej. Przyjęto go dopiero za czwartym razem, w 1961 roku. Później stworzył wiele ról, które pokazały, że nie da się go zamknąć w jednym aktorskim emploi.
Gajos urodził się 23 września 1939 roku w Dąbrowie Górniczej, a jako młody chłopak zamieszkał w Będzinie. Właśnie tam związał się z Teatrem Dzieci Zagłębia. Zanim stanął przed widzami jako aktor, zajmował się między innymi tworzeniem lalek i pracami technicznymi. Marzył jednak o nauce w Państwowej Wyższej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w Łodzi. Pierwsze trzy podejścia do egzaminów nie przyniosły mu miejsca na uczelni. Dopiero kolejna próba zakończyła się przyjęciem.
Jeszcze jako student zadebiutował w filmie „Panienka z okienka” z 1964 roku. Dwa lata później rozpoczęła się emisja serialu „Czterej pancerni i pies”, w którym zagrał Janka Kosa. Produkcja była pokazywana w latach 1966-1970 i przyniosła aktorowi ogólnopolską rozpoznawalność. Popularność tej roli miała jednak również drugą stronę. Gajos przez długi czas był kojarzony przede wszystkim z Jankiem Kosem, co utrudniało mu zdobywanie innych interesujących propozycji.
Z czasem udowodnił, że potrafi odnaleźć się w bardzo różnych rolach. W 1977 roku zagrał Józefa Mikułę, chłoporobotnika z filmu „Milioner”, za co otrzymał nagrodę na festiwalu w Gdańsku. Później wcielał się między innymi w majora UB „Kąpielowego” w „Przesłuchaniu”, cenzora Rabkiewicza w „Ucieczce z kina ‘Wolność’” i majora Grossa w „Psach”. Te kreacje znacznie różniły się od wizerunku młodego Janka Kosa, z którym widzowie poznali go na początku kariery.
W jego dorobku znalazły się także role Cześnika w „Zemście” Andrzeja Wajdy, Seweryna Baryki w „Przedwiośniu” oraz prokuratora w filmie „Body/Ciało”. W „Klerze” zagrał arcybiskupa Mordowicza. Równolegle rozwijał karierę teatralną, występując między innymi na scenach warszawskiego Teatru Powszechnego i Teatru Narodowego. Pokazywał również talent komediowy w Kabarecie Olgi Lipińskiej.
To właśnie różnorodność ról sprawiła, że Gajos jest uznawany za jednego z najbardziej wszechstronnych polskich aktorów. Jego bohaterowie to zarówno zwykli ludzie, jak i funkcjonariusze, przedstawiciele władzy czy postacie historyczne. Wyróżnienia, które otrzymał, obejmują statuetki Orłów oraz nagrody Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni. W 2015 roku publiczność przyznała mu Diamentowe Lwy dla najlepszego polskiego aktora czterdziestolecia.
Aktor rozwijał się również poza planem filmowym i sceną. Przez wiele lat łączył pracę artystyczną z działalnością pedagogiczną w łódzkiej szkole filmowej, do której kiedyś tak uparcie próbował się dostać. W 2016 roku uczelnia nadała mu tytuł doktora honoris causa. Pięć lat później pożegnał się ze sceną Teatru Narodowego. W 2024 roku pojawił się w serialu „Rojst Millenium”.
Gajos przez lata chronił prywatność i rzadko opowiadał o sprawach osobistych. Zgodnie z dostępnymi informacjami był żonaty cztery razy. Jego trzecią żoną była realizatorka telewizyjna Barbara Nabiałczyk, z którą ma córkę Agatę, urodzoną w 1980 roku. Jego czwartą żoną jest Elżbieta Brożek. Poza aktorstwem interesuje się fotografią i organizował wystawy swoich prac. Mieszka w Warszawie.
Droga Gajosa od pracy technicznej w teatrze dziecięcym, przez nieudane egzaminy do filmówki, po role w filmach, serialach i teatrze pokazuje, jak zmieniał się jego zawodowy wizerunek. Janek Kos przyniósł mu sławę, ale kolejne dekady kariery pozwoliły mu zbudować znacznie szerszy dorobek. W polskim show-biznesie pozostaje przede wszystkim aktorem kojarzonym z wyrazistymi i odmiennymi od siebie postaciami.
